Fęrsluflokkur: Bloggar

Hręsni Samfylkingarinnar gagnvart eignarréttinum

Į sama tķma og rķkisstjórnin ręšst ķ grķmulausa eignarupptöku hjį einni af undirstöšuatvinnugrein ķslenska hagkerfisins, skrifar višskiptarįšherra:

Ég verš hins vegar žvķ mišur aš hryggja žig [Jón Baldvin] meš žvķ aš rķkiš į ekki kost į žvķ aš undanžiggja vont fólk frį eignarréttarįkvęšum stjórnarskrįrinnar. Žaš kemur ķ veg fyrir aš hęgt sé aš gera eignir žess upptękar įn žess aš reikningurinn lendi į rķkinu. (Sjį hér)

Žetta eru rök Gylfa fyrir žvķ aš ekki sé hęgt aš rįšast ķ nišurfellingu skulda. Vonda fólkiš sem hann vķsar til eru spįkaupmennirnir sem eiga stóran hluta af hśsnęšislįnum bankanna. 

Žaš er ekki hęgt aš skilja stefnu Samfylkingarinnar nema į žann veg aš žar į bę setji menn alžjóšlega fjįrmagsmarkaši skörinni hęrra en sjįvarśtveginn. Žetta er ķ samręmi viš "alžjóšahyggju" flokksins sem aš undanförnu er farin aš lķkjast ę meira andstöšu viš allt žaš sem innlent er. 

Žaš voru alžjóšlegir fjįrmagnsmarkašir sem öšru fremur eru įbyrgir fyrir fjįrmįlahruninu hér į landi og ķ heiminum öllum. Engu aš sķšur eru žaš eignir sjįvarśtvegsins og heimilanna sem gera į upptękar. Allt ķ nafni žess aš ekki megi styggja fjįrmagsmarkaši.

 


Hvers vegna almennar ašgeršir fyrir heimilinn

Mikiš er nś rętt um ašgeršir, eša réttara sagt ašgeršaleysi, rķkisstjórnarinnar ķ mįlefnum heimilanna. Aušvita er mönnum er heitt ķ hamsi og nś hafa einhverjir stašiš upp og byrjaš aš mótmęla. Žetta eru merkileg mótmęli frį mķnum bęjardyrum séš; žrįtt fyrir ešlislęgt ónęmi fyrir hópefli og fjöldasamkomum žį gęti ég vel hugsaš mér aš mótmęla óréttlętinu ķ lįnavišskiptum hér į landi.

Byrjum į verštryggingunni.

Grundvallarregla ķ heilbrigšum lįnavišskiptum er aš hafa tekjur og skuldin séu ķ sama gjaldeyri. Įhęttan sem felst ķ gengissveiflunum žegar žessi regla er brotin žżšir einfaldlega aš slķk lįn eru stórhęttuleg. Ķslendingar og margar žjóšir Austur Evrópu hafa nżveriš fengiš sįrsaukafulla kennslustund ķ žessu grundvallaratriši, sömu kennslustundina og Rśssland, mörg rķki Suš-Austur Asķu, Mexķkó og Argentķna og fleiri žjóšir hafa gengiš ķ gegnum sķšastlišna tvo įratugi.  

Eins undarlegt og žaš nś er žį stendur rķkiš ķ vegi fyrir žvķ aš žessi regla sé höfš ķ hįvegum hér į landi. Verštryggingin žżšir ķ raun aš skuldir almennings eru ekki ķ sama gjaldmišli og tekjurnar. Skuldin hękkar ķ samręmi viš veršbólgu į mešan tekjurnar standa ķ staš. Žetta er einfaldlega śt ķ hött. Allir įbyrgir foreldrar myndu rįšleggja börnum sķnum aš fylgja reglunni samviskusamlega, en hér setur rķkiš fólki stólinn fyrir dyrnar og neyšir almenning til žess aš taka óįbyrga og stórhęttulega įhęttu.

Reynsla Ķslendinga af veršbólgu ķ gegnum įrin og ótal dęmi erlendis frį, hefšu įtt aš kveikja į perunni hjį öllum žeim velmenntušu og launušu sérfręšingum sem fara meš žessi mįl hér į landi, en žaš er eins og einhverskonar “fagleg blinda” hafi hrjįš ķslenska sérfręšinga undanfarin įr.

Rķkinu ber aš gęta hagsmuni almennings en framferši hins opinbera ķ žessu mįlin jafnast į viš aš rķkiš myndi banna öryggisbelti. Fólk žarf aš vera ansi forhert ef žaš sér ekki ķ dag hversu hęttulegt žaš er aš brjóta žessa reglu. Rķkiš hefur meš verštryggingunni brotiš gegn almenningi og žess vegna ber žvķ aš afnema verštrygginguna strax og leišrétta aftur ķ tķmann.

“Flatskjįsskżringin”

Margar furšulegar skżringar į hruninu hafa heyrst undanfariš. Ótrślega algengt er aš persónugera vandann og skrifa hruniš į gręšgi, sišspillingu og ašra skapgeršagalla. Aš mķnu mati er žetta meira og minna vitleysa; aušvita getur fólk veriš grįšugt og sišspillt, rétt eins og žaš getur veriš forsjįlt og réttsżnt, en mikilvęgast er aš fólk er ekki betra en umhverfiš sem žaš tilheyrir. Žaš sem fariš hefur fram hjį nęr öllum er aš umhverfiš var klikkaš og vitlaust. Hruniš hér į landi sem og erlendis er fyrst og fremst kerfishrun, en žaš kerfi sem lį fjįrhagslegu umhverfi okkar til grundvallar var einfaldlega vitlaust og żtti undir vitlausa hegšun.

Žaš er žó hęgt aš hafa skilning į žvķ žegar fólk blótar gręšgi bankastjóra og śtrįsarvķkinga, en žegar žessi skżring er yfirfęrš į almenning keyrir vitleysan um žverbak. Žessi skżring hefur veriš kölluš “Flatskjįsskżringin” en skv. henni er hruniš afleišing neyslugręšgi og órįšsķu almennings sem fyrir vikiš į skiliš aš sitja ķ skuldasśpunni. Flatskjįsskżringin hefur helst veriš haldiš į lofti af talsmönnum Samfylkingarinnar sem jafnframt eru helstu varšhundar verštryggingarinnar.

Fyrir žaš fyrsta žį voru allar ķslenskar hagtölur ķ góšęrinu komnar śt fyrir allan žjófabįlk ķ samanburši viš ašrar žjóšir (sbr. gengisskrįning krónunnar, skuldastaša žjóšarbśsins, stęrš fjįrmįlakerfisins, vöruskiptahalli o.s.frv.). Ein af örfįum undartekningum frį vitleysunni voru fjįrmįla heimilanna. Žótt skuldir almennings sem hlutfall af rįšstöfunartekjum hafi vissulega veriš miklar įriš 2007 voru žęr engu aš sķšur ķ samręmi viš Bretland, Bandarķkin og Danmörk svo dęmi séu tekin.

Žį ber aš athuga aš skuldir heimilanna eru fyrst og fremst ķ ķslenskum krónum (um 75%) en ekki ķ erlendum gjaldeyri eins og skuldir fyrirtękjanna. Aš žessu leyti ęttum viš aš vera betur stödd en t.d. margar žjóšir Austur Evrópu žar sem hśsnęšisbólan var drifin įfram af lįnum ķ evrum og svissneskum frönkum. Verštrygging gerir žaš hins vegar aš verkum aš verštryggš lįn eru įlķka hęttuleg (ef ekki hęttulegri) og lįn ķ erlendri mynt.  Žetta er sér-ķslenskt sjįlfskaparvķti og hreint og beint ótrślegt ef viš ętlum aš lįta fjįrmįl heimilanna brenna upp ķ žessari vitleysu. 

Flatskjįr, gasgrill og nżir bķlar eru ekki įstęša hrunsins – not by a long shot. Heimlin eru fórnarlömb vitleysunnar en ekki grįšugi ślfurinn.

Af hverju ašgeršir?

Rökin sem ég hef tališ upp hér aš ofan eru ašallega réttlętis- og sanngirnisrök, en žaš mį lķka efnahagslegrök fyrir žvķ aš rįšist sé ķ almennar ašgeršir eins og nišurfellingu skulda.
 
Sś stašreynd aš skuldir almennings eru ķslenskum krónum gerir žaš aš verkum aš hiš opinbera hefur mun meiri möguleika į aš endurskipuleggja skuldastöšu heimilanna heldur en fyrirtękjanna. Rķkiš eša sešlabankinn (eša rķki sérfręšinganna réttara sagt) getur t.d. prentaš krónur til žess aš kaupa ķslensku hśsnęšisbréfin af Ķbśšalįnasjóši, bönkunum og lķfeyrissjóšunum.

Žegar hagkerfi standa frammi fyrir jafn grķšarlegum samdrętti og žaš ķslenska gerir nś er žaš višurkennd hagfręši aš beita rķkinu til žess aš halda uppi eftirspurn ķ hagkerfinu. Venjulega er žetta gert annaš hvort meš mótvęgisašgeršum – rķkiš ręšist ķ (atvinnuskapandi) fjįrfestingar og višhaldsašgeršir – eša skattalękkunum. Eins skrķtiš og žaš nś er žį hefur ekkert af žessu veriš ķ umręšunni hér į landi. Ašalįstęšan er sś aš skuldirnar sem lenda į rķkinu vegna bankahrunsins eru svo miklar aš slķkar ašgeršir eru ekki taldar mögulegar (venjulega er žessar leišir sagšar lokašar žeim žjóšum sem skulda meir en 60% af VLF).

Nišurfęrsla skulda gerir ķ raun sama gagn. Ž.e. heimilin munu hafa meira milli handanna og žannig helst eftirspurnin ķ hagkerfinu uppi. Hér er gott aš hafa ķ huga aš einkaneysla stendur fyrir 54% af landsframleišslu Ķslands og žvķ er til mikils aš vinna. Žaš er til lķtils aš rembast viš aš halda fyrirtękjunum į lofti meš endalausum sértękum ašgeršum og fyrirgreišslum žegar rekstrargrundvöllurinn – eftirspurnin – er horfin.

Meira sķšar.


Stęrsti ókostur ESB: Óvissa

Rakst į žetta įgęta framtak į bloggvafri mķnu um daginn. Eyjubloggarinn Hallgrķmur Óskarsson hefur tekiš saman lista um kosti og galla ESB ašildar og ķ athugasemdarkerfinu hafa vaknaš įgętis rökręšur um flokkunina. 

Ķ fljóti bragši sżnist mér listinn endurspegla įgętlega helstu atrišin sem haldiš er į lofti ķ umręšunni um ESB. Eitt fannst mér žó vanta tilfinnanlega, en žaš er atrišiš sem mér finnst skipta mestu mįli ķ spurningunni um hvort viš eigum aš sękja um ašild ķ dag.

Fyrstu fjórir kostir ESB (af 10 kostum) sem Hallgrķmur telur upp eru eftirfarandi: 

1. Bętir ķmynd Ķslands erlendis um traust og stöšugleika

2. Stöšugra efnahagsumhverfi, lęgri vextir og engar verštryggingar

3. Stöšugur gjaldmišill (evran) - Ekki hęgt aš "rįšast" į hann. Lęgri myntkostnašur

4. Góšar lķkur į lęgra og stöšugra veršlagi vegna lęgri vaxta og stöšugri efnahags

Įšur en lengra er haldiš žį tek ég fram aš ég er mjög skeptķskur gagnvart žvķ sem venjulega er kallaš "kalt hagsmunamat". Menn gleyma išulega hversu grķšarlegar takmarkanir eru į śtreikningum į kostum og göllum. Fyrir žaš fyrsta veit enginn nįkvęmlega hvaša veršmęti eiga aš liggja matinu til grundvallar; eru žaš peningar og nytjar eša lķfsgęši og hamingja (og hvaš nįkvęmlega merkja žessi hugtök)? Mannheimar eru lķka ótrślega flókiš skipulag sem viš skiljum ekki nema aš mjög litlu leyti - mjög lķtil breyting getur haft miklar og ófyrirsjįanlegar afleišingar o.s.frv.  

Óvissan er venjulega miklu meiri en sérfręšingar lįta ķ vešri vaka žegar žeir kynna hagsmunaśtreikninga sķna ķ lķnu- og sśluritum. Žaš er žęgilegt og veitir öryggiskennd aš hafa tölur ķ hendi og telja sig žar meš skilja heiminn, en oftar en ekki er fólk aš blekkja sig og skapa falskt öryggi. Ef einhver lexķa er fólgin ķ hruni fjįrmįlakerfisins žį er hśn aš śtreikningar blekkja.

Hagsmunaśtreikningar, sér ķ lagi hagfręširannsóknir, eru lķka žvķ marki brenndir aš žeir gera rįš fyrir stöšugum heimi og taka lķtiš tillit til breytinga ķ tķma. Mašurinn lęrir af reynslunni og gerir rįš fyrir aš žaš sem geršist ķ gęr og fyrradag muni gerast aftur į morgun. En einn daginn gerist eitthvaš óvęnt og reglan fellur um sjįlfa sig. Hrun fjįrmįlakerfisins er einmitt slķkur dagur.  Eftir lengsta hagvaxtarskeiš sögunnar blasir viš meiri samdrįttur en elstu menn muna - og hafa žeir nś upplifaš żmislegt um dagana. 

Sagan segir okkur aš slķkar nišursveiflur hafa ķ för meš sér miklar breytingar į samfélaginu og óvissan er žvķ meiri en įšur. Į fįum stöšum er žetta jafn augljóst og ķ Evrópu. Kostirnir sem Hallgrķmur telur upp eru vissulega til stašar žegar menn bera saman Ķsland og Evrópusambandiš sķšastlišin įr (raunlaun hękkušu miklu hrašar hér įrin į undan) aš ég tali ekki um sķšastlišiš hįlft įr. En žetta tķmabil er ašeins lķtiš augnablik ķ sögunni. Óvissan blasir viš žegar viš horfum fram veginn.

Hér eru tveir stęrstu žęttirnir sem hvaš mest óvissa rķkir um ķ ESB: 

Bankakerfiš: Fjįrmįlahruniš hófst ķ Bandarķkjunum og margir įlķta žvķ aš vandręši bankakerfisins séu mest žar. Žetta er mikill misskilningur. Hlutdeild evrópska bankakerfisins ķ landsframleišslunni hefur stękkaš meira en hlutdeild bandarķska bankakerfisins. Skuldastaša evrópska bankakerfisins er tvöfalt verri en ķ BNA žegar mišaš er viš gķrunarhlutföll (leverage) (ESB 1:61, BNA 1:30). Efnahagsreikningur evrópskra banka er aš minnsta kosti jafn illa śtleikinn og sį bandarķski vegna eitrašra veša og śtlįna. Žaš sem verra er, ESB bankarnir hafa ekki mętt tapinu nema aš mjög litlu leyti (17%) į mešan BNA bankarnir eru langt komnir ķ hreinsuninni.

Skv. IMF voru bankar BNA bśnir aš afskrifa 510 milljarša dollara ķ įrslok 2008 į mešan ESB bankar afskrifušu 154 milljarša. Į nęsta įri įętlar IMF aš BNA bankar žurfi aš afskrifa 550 milljarša įriš 2009 og ESB bankar 750 milljarša (tölurnar eru miklu verri ef bresku bankarnir eru teknir meš ķ śrteikningin fyrir ESB).  

Ólķkt BNA er engin įętlun til ķ ESB um hvernig į aš bregšast viš žessu tapi. Starfsemi bankanna žvert į landamęri ESB skapa grķšarleg pólitķsk vandręši (eins og Ķslendingar žekkja žjóša best, sbr. Icesave) og flękir mįliš óendalega mikiš. Žessi óvissa hefur gert žaš aš verkum aš hinn gallharši evru- og Evrópusinni, Wolfgang Munchau,hjį FT hefur miklar įhyggjur af framtķš myntsamstarfsins. 

Evran: Žaš er nęr öruggt aš nęsta stig kreppunnar mun snśa aš fjįrlagahalla og slęmri skuldastöšu ašildarrķkjanna (11 af 16 evrulöndunum skulda meira en 60% af VLF). Hvernig ętla evrulöndin aš fjįrmagna fjįrlagahallann og fleyta skuldunum įfram? Žaš er deginum ljósara aš Ķrar, Portśgal, Spįnn, Ķtalķa og Grikkland munu ekki skuldsetja sig skv. kjörunum sem žeim bjóšast nś į lįnamörkušum. Markaširnir eru ķ raun lokašir og öll löndin eru į athugunarlista lįnshęfisfyrirtękjanna meš neikvęšum horfum. Įšur fyrr hefšu žessi lönd einfaldlega lįtiš sešlabankann fjįrmagna hallann og eftirlįtiš veršbólgunni aš éta upp ósjįlfbęru skuldirnar (eins og BNA, Japan og Bretland eru nś aš gera). Til žessa rįšs geta evrulöndin ekki gripiš nś. Af žessum sökum standa žessar žjóšir frammi fyrir skulda-veršhjöšnun, sem žżšir hękkandi raunvexti og vķtahring minnkandi eftirspurnar. 

Višbrögš ESB hafa einkennst af ašgeršarleysi. Vonin er aš hagvöxtur ķ heiminum fari aftur į fullt innan skamms og drķfi žannig įfram śtflutning ķ Žżskalandi og Austur Evrópu. Eins og sakir standa eru žetta ķ besta falli óskhyggja: Ķ febrśar sl. drógust pantanir eftir śtflutningsvörum ESB saman um nęr 40% į įrsgrundvelli. Žetta er langmesti samdrįttur sem męlst hefur og er žó kreppan mikla talin meš. Til aš męta žessum erfišleikum veršur Sambandiš aš breytast t.d. koma į fót skuldabréfamarkaši og jafnvel fjįrmįlarįšuneyti sem geti innheimt samevrópska skatta af žegnum sambandsins. Ef ekkert veršur aš gert er raunveruleg hętta į aš samstarfiš flosni upp. Öllum er ljóst aš nśverandi stefna mun aš óbreyttu leiša til skipbrots - Eitthvaš róttękt veršur aš gerast, ef afleišingarnar eiga ekki aš verša dramatķskar.

Milton Friedman sagši eitt sinn aš evran vęri stęrsta hagfręšitilraunin sem hefši veriš gerš ķ heiminum. Sķšustu tķu įr hafa vissulega gengiš įgętlega og evrulöndin eiga heišur skilinn fyrir aš žora śt ķ žessa tilraun, en ekki mį gleyma žvķ aš įratugurinn var mesta hagvaxtarskeiš sem heimurinn hefur gengiš ķ gegnum. Góšęriš er aš baki og nś mun fyrst reyna į. Warren Buffet sagši eitt sinn aš žegar fjarar śt žį komi ķ ljós hverjir eru sundskżlum og hverjir ekki. Ęttum viš ekki aš bķša ķ fįein įr og athuga hvernig Sambandiš er ķ stakk bśiš til aš takast į viš erfišleika. Ég skal glašur éta ofan ķ mig žessar įhyggjur ef Sambandiš reddar mįlunum og allt fellur ķ ljśfa löš.

Óvissa žżšir įhętta og nś žegar óvissan ķ ESB hefur aldrei veriš meiri hefur įhęttan sömuleišis aldrei veriš meiri. Allir žeir kostir sem Hallgrķmur telur upp gętu aušveldlega oršiš aš engu innan eins įrs. Ég er ķ sjįlfu sér ekki į móti įhęttu. - ef menn žola tapiš er hśn hiš besta mįl - en mašur leggur ekki allt undir ķ įhęttusömu vešmįli. Viš ęttum žó aš vera bśin aš lęra žį lexķu. 


Jóhanna gegn "neo-libertarianism"

Uppi hafa veriš vangavaltur um enskukunnįttu forsętisrįšherra. Vangavelturnar voru ekki śr lausu lofti gripnar; žegar Jóhanna ręddi loks viš erlenda blašamenn gerši hśn žaš meš ašstoš tślks. Ef einhverjir höfšu įhyggjur af tungumįlakunnįttu Jóhönnu žį viršist žaš hins vegar hafa veriš įstęšulaust. Hśn viršist geta tjįš sig af ótrślegri nęmi og kunnįttu viš erlendu pressuna. Ķ frétt Financial Times um nišurstöšur kosninganna rakst ég t.d. į eftirfarandi tilvitnun: 

"“The people of Iceland are settling the score with the past, with the neo-libertarianism which has been in power here for too long,” said Ms Sigurdardottir, a 66-year-old former flight attendant who is openly gay. There is a demand for a change of values. “There is a demand for a change of values.” 

 "Neo-libertarianism!" Ég vissi ekki einu sinni aš žaš vęri til ķslensk žżšing į oršinu. Hingaš til hefur veri veriš mjög erfitt aš žżša libertarianism. Frjįlshyggja er liberalism og nż-frjįlshyggja er neo-liberalism. Satt aš segja veit ég ekki hvernig į aš žżša libertarianism. 

Žį verš ég aš višurkenna aš ég vissi ekki hvaš "neo-libertarianism" var žegar ég rakst į žessa tilvitnun. Hin trausa Wikipedia og google komu mér žó į sporiš og neo-libertarianism viršist vera mjög afmörkuš hefš fįeinna libertarianista sem boriš hafa blak af utanrķkisstefnu neo-conservatista. Žaš var nefnilega žaš. 

Fyrir žaš fyrsta žį er libertariansimi mjög flókin hefš sem erfitt er aš fella aš hinum hefšbundna hęgri og vinstri męlikvarša. Žannig er Noam Chomsky stundum kallašur Left-libertarian, en libertarianistar ašhyllast venjulega hugmyndir um lįgmarkašsrķkiš. Žaš er einfaldlega frįleitt aš kenna valdtķma sjįlfstęšisflokksins viš libertarianism žar sem rķkiš hefur blįsiš śt ķ valdatķš Sjallanna - illu heilli.


Śff, óhugnaleg melding frį Žżskalandi

Ekki var Adam lengi ķ Paradķs. Góša tilfinningin eftir lestur greinar Jóns G. Jónssonar varš aš engu žegar ég las žetta

Stjörnublašamašurinn Amborse į Telegraph fjallar um žżska stjórnmįlamenn og verkalżšsleištoga sem segja aš mikil hętta sé į aš upp śr sjóši og til götuįtaka komi ķ Žżskalandi į nęstu mįnušum. žetta er ekki öfga-fólk śr Die Linke sem Amborse vitnar ķ heldur Gesine Swann sem hefur tvisvar veriš frambjóšandi SDP ķ forsetakosningunum og Michael Sommer sem er formašur Sambands žżskra verkalżšsfélaga (DGB). Sommers segir fjöldauppsagnir vera "strķšsyfirlżsingu viš žżska verkamenn".

Śff!

Ég hef lengi furša mig į žvķ aš ekkert er fjallaš um lżšręšishallan og vaxandi ókyrrš ķ ESB löndunum ķ umręšunni hér heima. Žrįtt fyrir aš sķšastlišin įr hafi veriš ein mestu góšęrisįr mannkynssögunnar žį er hefur óįnęgja mešal Evrópubśa (sérstaklega mešal verkafólks) fariš hratt vaxandi. Hér mį sjį ógnvekjandi tölur um hvernig hallaš hefur į frjįlslynd višhorf ķ Sambandinu undanfarin įr. Hvaš gerist ķ kreppunni?

 

ps. Ég męli meš aš žiš kķkiš į žessar tölur og beriš saman višhorfin ķ ESB löndunum annars vegar og hins vegar ķ Bandarķkjunum. Af žvķ aš spurningin um ESB viršist fyrst og fremst vera Identity pólķtķk žį skuliš žiš spyrja ykkur: Hvort samsvara višhorfin ķ ESB eša BNA betur mķnum eigin?    


Vonarneisti - į dauša mķnum įtti ég von en . . .

Greinin eftir Jón G. Jónsson ķ Morgunblašinu ķ dag (gęšabloggarinn Marinó birtir hana aš mestu į sķšunni sinni) er fyrsti vonarneistinn sem ég hef rekist į aš undanförnu. 

Reyndar eru skilabošin ķ greininn ekki beint uppörvandi. Jón stašfestir undir rós grun margra, ž.e. nśverandi įętlun um nżju bankana er uppskrift aš nżrri bankakreppu. Kreppan sem viš glķmum viš svipi mun meira til Indónesķu įriš 1998 en kreppunnar ķ Svķšžjóš įriš 1992, ž.e. vęntanlegt śtlįnatap gęti numiš 80%.

Vissulega vondar fréttir og ef žetta mat er rétt er ljóst aš nżju bankarnir verša andvana fęddir. Hann bendir lķka į žessar įhyggjur eru ekki tilefnislaus bölsżni heldur eru fjįrmįlamarkašir sömu skošunnar. "S&P segir aš hętta sé į lękkun ef kostnašur viš endurreisn bankanna verši of mikill. Žvķ mišur eru alžjóšlegir lįnsfjįrmarkašir svartsżnir į horfur hér og skuldatryggingarįlag rķkisins svipaš žeim sem eru meš mun lęgra lįnshęfismat en viš," skrifar Jón. 

En svo kemur žetta: "Ekkert land ķ heiminum hefur jafnmikil tękifęri til aš lįta ašra kosta endurreisn sķna, en žį verša nżju bankarnir aš verša minni," og žetta er vonarneistinn langžrįši. 

Jón leggur til aš nżju bankarnir verši stofnašir ķ utanum innlend innlįn eša 1.300 milljarša ķ staš žess aš ķslenska lįnasafniš verši tekiš yfir į helmings afslętti (2.500 milljaršar).  Stórhluti ķslensku lįnanna verši skilin eftir ķ gömlu bönkunum og um eignaumsżslufélag stofnaš til žess aš greiša śr gjaldžrotaflękjunni. 

Freistivandinn og įbyrgš rķkisins

žį hnaut ég lķka sérstaklega um žetta ķ grein Jóns: "Erlendir kröfuhafar munu bera stóran hluta af afskriftum skulda ķslenskra fyrirtękja. Sem fagfjįrfestar eiga žeir lķka aš gera žaš frekar en ķslenskir skattborgarar. Žeir voru oft varašir viš ķslensku bönkunum en lįnušu žeim samt į betri kjörum en žeir gįtu fengiš į skuldatryggingamarkaši. Viš berum hins vegar sišferšislega skyldu gagnvart žeim. Viš vitum ekki hvort eignum hefur veriš skotiš undan en viš skuldum alžjóšlegum fjįrfestum aš gera allt til aš endurheimta žęr og fęra žeim."

Įstęša kreppunar hefur aš stórum hluta veriš rakin til svokallašs freisti-vanda (e. moral hazard) sem felst ķ žvķ aš įvinningur og įhęttu er vitlaust skipt ķ fjįrmįlakerfinu, sbr. bankastjórarnir nutu įvaxtanna af hękkun hlutabréfa ķ góšęrinu en almenningur borgar brśsann žegar bankarnir hrundu.

Ķ umręšunni sķšastlišna mįnuši hefur rķkt óskiljanleg sįtt mešal pólitķkusa um aš rķkiš/almenningur beri aš axla įbyrgš og žungar byršar vegna bankahrunsins. Eins skrķtiš og žaš nś er žį hafa ķslenskir kratar ašallega haldiš žessari skošun į lofti. Enginn virišist hafa hugsaš žetta til enda. Meš žvķ aš gangast ķ įbyrgšir į skuldum bankanna žį erum viš aš višhalda freistivandanum ķ kerfinu - vitleysunni sem orsakaši fjįrmįlakreppuna til aš byrja meš.  


Af hverju mįtti ekki birta skżrsluna?

Žaš var sem mig grunaši (sjį sķšustu fęrslu). Bjartsżnisgreinin hans Gylfa ķ morgun var ķ besta falli blekkingaleikur. Hvernig datt honum ķ hug aš skrifa grein um aš śtlitiš vęri bjartara en menn vildu vera lįta žegar hann var nż bśinn aš fį žessa skżrslu ķ hendurnar sem segir aš stašan sé mun alvarlegri en įšur var tališ.

Hvers vegna mįtti ekki birta žessa skżrslu?

Er žetta ekki frétt? Nei, žetta er stórfrétt og mjög mikilvęgar upplżsingar um stöšu ķslensks atvinnulķfs.

Žaš veršur aš birta žessa skżrslu ekki seinna en į morgun. Ķ henni eru svör viš mikilvęgustu spurningunum um stöšu efnahagslķfsins. Hver er t.d. staša heimilanna? Hvaš reikna menn meš aš margar fjölskyldur kikni undan skuldabyršinni? Žessi svör munu gefa mikilvęgar vķsbendingar um hvers er aš vęnta į fasteignamarkašinum. 

Annars į Sigmundur heišur skilinn fyrir aš birta žessar upplżsingar og hugmyndir sķnar um nišurfellingu skulda. Hann er hratt vaxandi stjórnmįlamašur.   

 

 


mbl.is Sigmundur Davķš spįir öšru hruni
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Ótķmabęr bjartsżni Gylfa - žaš er ekkert aš óttast nema óttaleysiš

Gylfi Magnśsson višskiptarįšherra er bjartsżnn į framhaldiš ķ dag. Viš erum komin yfir erfišasta hjallann, ašeins eitt įr eftir af vandręšum og svo kemur betri tķš. Žaš hlżtur aš vera gott vešur į Ķslandi ķ dag.

"Hreinar" skuldir rķkisins verši jafnvel minni en hjį nįgranna rķkjum okkar, segir Gylfi. Upplżsingar um skuldastöšu rķkisins eru fyrir žaš fyrsta mjög į reiki og ég veit aš žaš er aušvelt aš tżnast ķ žvķ feni, en ég er ekki aš kaupa žetta. Ekki er bśiš aš skilja į milli gömlu og nżju bankanna en mér skilst aš erlendu kröfuhafarnir sęki žaš stķft aš fį rķkisįbyrgš gegn žvķ aš žeir afskrifi hluta krafnanna. Upphaflega var lagt upp meš aš kaupa innlenda lįnasafniš į 50% afslętti. Žetta hljómar ķ mķn eyru eins og uppskrift aš nżrri bankakreppu. Žaš sem nś žegar er komiš fram um heimtur į lįnum frį ķslenskum eignarhaldsfélögum eru tölur ķ kringum 10%, en helmingur śtlįna bankanna var til eignarhaldsfélaga.

Žetta meš "hreinu" skuldastöšuna hljómar lķka vafasamt. Aldrei er fjallaš um hreina skuldastöšu rķkja ķ fjölmišlum erlendis og ég hef aldrei séš slķkan samanburš (Maastricht skilyršin miša t.d. ekki viš nettó stöšuna). Erlend skuldastaša Bandarķkjanna nįlgast óšfluga 100% af VLF og žar hafa allir miklar įhyggjur af žróuninni, en aldrei hef ég heyrt menn tala um nettó stöšuna. Bandarķkjamenn eiga meiri eignir erlendis en žeir skulda (žeir eiga t.d. Ķrak, eitt stęrsta olķusvęši heims) en aldrei hef ég heyrt rįšamenn Vestra stęra sig af jįkvęšri eignastöšu landsins. Žess fyrir utan žį skuldar BNA bara ķ dollurum en ekki ķ erlendum gjaldmišlum eins og viš. Hvaš mįli skipta lķka eignir eins og Ķbśšalįnasjóšur, Landsvirkjun og fasteignir rķkisins ķ žessu samhengi? Eru žetta seljanlegar eignir? Er višskiptavild inni ķ žessum reikningum? Er fyrirhuguš eignarupptaka į kvótanum gerš til žess aš laga eignastöšuna į efnahagsreikning rķkisins?Smile

Hagtölur eru ķ sjįlfum sér vafasamari en andskotinn og eins og Ķslendingar žekkja žjóša best er hęgt aš teygja og beygja efnahagsreikninga og žjóšhagsspįr śt ķ hiš óendalega. Ég er allavega langt ķ frį sannfęršur um aš allt sé ķ lukkunnar standi - fordęmin hręša.

Hvort er hęttulegra bjarsżni eša bölsżni?

Žetta bjartsżniskast Gylfa er ķ samręmi viš tķšarandann erlendis sķšustu daga. Sešlabankastjórar og rįšamenn ķ BNA og ESB hafa undanfariš lįtiš rósrauš ummęli falla um aš ķ senn komi betri tķš. Uppįhaldsoršiš ķ umręšunni er "green shots" en menn sjį "rótarskot" eša batamerki hér og žar ķ hagtölunum. Bjartsżnin stafar ašallega af žvķ aš hęgt hefur į samdręttinum sķšastlišnar vikur, en fyrr mį nś vera: Samdrįtturinn ķ išnašarframleišslu stęrstu hagkerfa heims ķ desember og janśar sl. var hrašari en žegar verst lét ķ Kreppunni miklu.

Įhrifamesti blašamašur heims į sviši efnahagsmįla (skv. elķtukönnun tķmaritsins Foreign Policy), diplómatķski hagfręšingurinn Martin Wolf (economic editor hjį Financial Time) skrifaši aš vanda frįbęra grein um mįliš sķšastlišin žrišjudag. "Why the green shoots of recovery could yet wither".  Ólķkt AGS sem gaf žaš śt fyrir žremur vikum aš žjóšhagslegt ójafnvęgi ķ heiminum hefši ekki orsakaš kreppuna (tilviljun? engin stofnun ręšur meir um žjóšhagslegt umhverfi heimsins) žį vill Martin Wolf meina aš rót vandręšanna liggi žar. Hann segir aš raunverulegur bati geti ekki hafist fyrr en ójafnvęgiš ķ alžjóšlegum višskiptum lagist (žaš hefur ekkert batnaš žrįtt fyrir kreppuna) og hagkerfi heimsins gangi ķ gegnum "afgrķrun" (de-leveraging), ž.e. skuldaeyšingu. 

Ég gleymi aldrei grein sem Martin Wolf skrifaši ķ febrśar 2007 um hįlfu įri įšur en vandręšin į lįnamörkušum fóru aš gera vart um sig. Žar fjallaši hann um skuldabréfamarkašinn og furšaši sig į litlum vaxtamun į milli įhęttusamra og öruggra fjįrfestinga (eins og litlum mun į lįnakjörum ķslensku bankanna og JP Morgan svo dęmi sé tekiš). Ķ greininni snéri hann snilldarlega śr fręgum oršum Roosvelt (žaš er ekkert aš óttast nema óttan sjįlfan) og skrifaši: Žaš er ekkert aš óttast nema óttaleysiš.

Ég veit ekki meš ykkur en ég tek meira mark į hagfręšingum sem sįu vandręšin fyrir en žeim glórulausu - hvaš žį hagfręšingum sem jafnframt eru stjórnmįlamenn.

Viš erum ķ ESB - žaš er vandinn

Samhljómur er ekki žaš fyrsta sem kemur upp ķ hugann žegar mašur hlustar į stjórnmįlamenn žessa dagana. Um eitt viršast žó allir sammįla: Nśverandi stefna ķ efnahagsmįlum - ofurhįir vextir, verštrygging og gjaldeyrishöft - er brjįlęši. 

Žrįtt fyrir žessa breišu samstöšu žį er nśverandi stefna stašreynd og ekkert hefur veriš gert til aš breyta um kśrs. Žetta er meira en lķtiš skrķtin staša. Sešlabankinn er ennžį į veršbólgumarkmiši žótt žaš sé óumdeilt aš sś stefna hafi komiš okkur ķ vandręšin. Gjaldeyrishöftin eru ekkert į förum žótt öllum sé ljóst aš óréttlętiš og óhagkvęmnin sem hlżst af tvöfalt skrįšu gengi er ólķšandi. Um nęstu mįnašarmót munu svo veršbętur leggjast ofan į hśsnęšislįnin žótt verštryggingin hafi rśstaš fjįrhag heimilanna svo aš óbreyttu stefnir hér ķ fjöldagjaldžrot og hrun hśsnęšismarkašar. 

Hvaš veldur žessari žversagnakenndu stöšu?

Auk žessa aš vera sammįla um óbęrilega vitleysu nśverandi efnhagsstefnu eru stjórnmįlamenn einnig sammįla um aš til skamms tķma sé AGS eina leišin śr ógöngunum (Žeir sem leyfa sér aš fara śt fyrir žennan ramma eru umsvifalaus dęmdir śr leik sem kverślantar, samsęriskenningasmišir eša eitthvaš žašan af verra). Žį er meirihluti žingmanna rķkisstjórnarflokkanna einnig žeirrar skošunar aš eina lausnin til lengri tķma sé ESB. (žaš er kannski til marks um takmarkaša hugsun ķslenskra pólitķkusa aš žeir sjį ašeins lausnir sem hęgt er aš skammstafa).

Žegar betur er aš gįš er samband žarna į milli, ž.e. milli nśverandi efnahagsstefnu (fylgispekt viš AGS) og įętlana um aš ganga ķ Evrópusambandiš. Žegar viš skošum framgang mįla ķ Evrópusambandinu blasir viš aš margt er lķkt meš stefnunni sem er lögš fyrir Ķsland annars vegar og hins vegar fyrir lķtil rķki innan ESB sem lķka hafa oršiš illa śti ķ fjįrmįlakreppunni.

Hver er munurinn į Ķslandi og Ķrlandi? Einn stafur og sex mįnušir. Žannig hljómaši brandarinn fyrir nokkrum mįnušum, en ķ dag eru Ķrar sennilega hęttir aš brosa žvķ brandarinn hefur reynst sannspįrri en efnahagsspįr ķrskra stjórnvalda. Ķrar hafa neyšst til aš žjóšnżta einn stęrsta banka landsins og ört vaxandi lķkur eru į žvķ aš bankakerfiš ķ heild fari sömu leiš. Hśsnęšismarkašurinn er hruninn og nś er žvķ spįš aš landsframleišsla dragist saman um allt aš 10% (žröskuldurinn sem hagfręšingar segja aš skilji į milli nišursveiflu og kreppu). Ķrland er ķ vondum mįlum rétt eins og Ķsland. Fyrir hįlfu įri sķšan lofaši ķrski forsętisrįšherrann guš fyrir aš Ķrar hefšu evru žvķ annars vęri jafn illa fyrir žeim komiš og Ķslendingum. Žetta gętu hins vegar aušveldlega oršiš "famous last words" - allavega hefur įstandiš versnaš dag frį degi sķšan hann lét žau falla og ekki sér fyrir endann į vandręšunum. 

Og hver hafa višbrögš stjórnvalda (og ESB) viš ķrsku kreppunni veriš. Ķ sķšustu viku kynnti ķrski fjįrmįlarįšherrann nżtt fjįrlagafrumvarp sem hlotiš hefur heitiš "the budget from hell". Nišurskuršur er bošašur ķ öllum lišum; atvinnuleysisbętur til ungs fólks verša skornar nišur sem og barnabętur o.s.frv. Skattar verša hękkašir og dregiš veršur śr opinberum framkvęmdum. Žaš var nefnilega žaš. Į sama tķma og efnahagslķfiš hefur oršiš fyrir stórkostlegu įfalli og fyrirséš aš eftirspurn ķ samfélaginu muni hrynja žį ętlar rķkiš aš herša sultarólina og hękka skatta. Hljómar kunnuglega? Į Ķrlandi (auk Lettlands og PIGS-landanna) rķkir nś veršhjöšnun sem žżšir aš raunvextir fara hratt hękkandi, en eins og viš žekkjum hér į Ķslandi žį eru hįir vextir grundvallaratriši ķ peningastjórn skv. veršbólgumarkmiši og ķ rįšleggingum AGS. Hvorki Ķsland né Ķrland mega grķpa til žeirra rįša sem Bandarķkin og Bretland hafa notaš til žess aš nį vaxtastiginu nišur. 

Sömu sögu er aš segja frį Lettlandi en hvaš eiga žessi žrjś rķki - Ķsland, Lettland og Ķrland - sameiginlegt? Jś, ESB.

Žótt viš séum ekki ašilar aš Evrópusambandinu stefnir meirihluti žingmanna rķkisstjórnarinnar (og starfsmanna stjórnsżslunnar) žangaš inn. Ef markmišiš er ašild žį verša stjórnvöld aš sżna aš žau séu tilbśinn aš ganga undir "aga" sambandsins eša Maastricht skilyršin svoköllušu. Ég hef įtt ķ višręšum viš jafnašarmenn sem segja aš innganga okkur muni krefjast fórna (sjį jbh.is). Hvernig er er hęgt aš skżra linkindina ķ Icesave-deilunni öšruvķsi en aš žar hafi stjórnvöld ekki vilja styggja ESB og eyšileggja möguleika okkar į skjótri inngöngu. Viš erum ekki enn gengin ķ Evrópusambandiš en viš fylgjum stefnu Evrópusambandsins.    

Hvaš er athugavert viš stefnu ESB? Ef menn vilja finna fordęmi ķ sögunni um fjįrmįlakreppu eins og žį sem viš glķmum nś viš verša menn aš fara aftur til Kreppunnar miklu. Skv. hagfręšinginum Irvin Fisher (žetta er lķka rķkjandi skošun mešal nśtķma hagfręšinga eins og Ben Bernanke) žį var Kreppan mikla afleišing svokallašrar skuldaveršhjöšnunar (e. debt deflation) sem orsakaši vķtahring minnkandi eftirspurnar ķ efahagskerfinu. Žaš sama er aš gerast ķ Evrópusambandinu ķ dag. (Ef menn vilja lesa meira um žetta žį bendi ég vinstrimönnum į blogg Paul Krugmans į NYT og hęgrimönnum į pistla Ambrose Evans-Pritchard į Telegraph). Óbilandi trś Evrópska Sešlabankans į veršbólgumarkmišiš minnir óžęgilega mikiš į žrįkelkni sešlabanka Evrópu viš gullfótinn ķ įrdaga kreppunnar miklu. 

Žorsteinn Pįlsson, Benedikt Jóhannesson, Ólafur Stephensen og Siguršur Mįr Jónsson eru allir į einu mįli um aš hér stefni aš óbreyttu ķ annaš hrun. Og ég er žeim fullkomlega sammįla; žegar grķšarlegur samdrįttur ķ fjįrfestingum atvinnulķfsins, einkaneyslu heimilanna og śtgjöldum rķkisins į sér staš samtķmis žżšir žaš ekkert annaš en algjört hrun eftirspurnar ķ hagkerfinu. Žessir žungavigtarmenn telja hins vegar allir aš "eina" lausnin felist ķ inngöngu ķ ESB. Hér er ég fullkomlega ósammįla, enda įkvešin žversögn fólgin ķ žessari skošun: Viš fylgjum ķ einu og öllu stefnu ESB og žaš er hśn sem felur ķ sér annaš og meira hrun.

Žvert į móti er verkefniš aš komast śt śr Evrópusambandinu og žeirri stórhęttulegu efnahagsstefnu sem žar er nś rekin. Viš eigum frekar aš horfa vestur um haf til rķkisstjórnar Obama sem beitir nś öllum tiltękum rįšum til žess aš nį nišur vöxtum og halda uppi eftirspurn ķ hagkerfinu. Viš eigum aš lękka vexti, lįta sešlabankann fjįrmagna fjįrlagahallann (ekki taka erlend lįn) og kaupa skuldir ķ ķslenskum krónum til afskrifta. Leyfa genginu aš falla og finna sinn botn og efla innlenda framleišslu. Žęr žjóšir sem komu best śt śr Kreppunni miklu voru žęr sem višurkenndu vandann, sögšu skiliš viš śrelta hugmyndafręši og létu gjaldmišla sķna falla. Ķslendingar voru ekki svo lįnsamir žį og viš megum ekki endurtaka sömu mistökin


Enn eitt bloggiš ķ mannhafiš

Nś get ég greinilega ekki lengur orša bundist og er hér męttur.

Reyndar stofna ég žetta blogg ašallega af tillitsemi viš nįungann. Ķ hįlft annaš įr hef ég meira og minna veriš erlendis og ekki haft mörg tękifęri ti žess aš létta į sįlartetrinu ķ heitapottinum eša kaffihśsum. Žetta hefur leitt til žess aš ég er farinn aš kommenta ķ tķma og ótķma į blogg nįungans og žį venjulega žegar mér er misbošiš og ętti kannski frekar aš anda djśpt. Alla jafnan reyni ég aš ganga śt frį žeirri reglu aš žaš eigi aš lįta fólk ķ friši og žvķ ętla ég framvegis aš amast śt ķ menn og mįlefni hérna heima hjį mér. 


Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband