Viš erum ķ ESB - žaš er vandinn

Samhljómur er ekki žaš fyrsta sem kemur upp ķ hugann žegar mašur hlustar į stjórnmįlamenn žessa dagana. Um eitt viršast žó allir sammįla: Nśverandi stefna ķ efnahagsmįlum - ofurhįir vextir, verštrygging og gjaldeyrishöft - er brjįlęši. 

Žrįtt fyrir žessa breišu samstöšu žį er nśverandi stefna stašreynd og ekkert hefur veriš gert til aš breyta um kśrs. Žetta er meira en lķtiš skrķtin staša. Sešlabankinn er ennžį į veršbólgumarkmiši žótt žaš sé óumdeilt aš sś stefna hafi komiš okkur ķ vandręšin. Gjaldeyrishöftin eru ekkert į förum žótt öllum sé ljóst aš óréttlętiš og óhagkvęmnin sem hlżst af tvöfalt skrįšu gengi er ólķšandi. Um nęstu mįnašarmót munu svo veršbętur leggjast ofan į hśsnęšislįnin žótt verštryggingin hafi rśstaš fjįrhag heimilanna svo aš óbreyttu stefnir hér ķ fjöldagjaldžrot og hrun hśsnęšismarkašar. 

Hvaš veldur žessari žversagnakenndu stöšu?

Auk žessa aš vera sammįla um óbęrilega vitleysu nśverandi efnhagsstefnu eru stjórnmįlamenn einnig sammįla um aš til skamms tķma sé AGS eina leišin śr ógöngunum (Žeir sem leyfa sér aš fara śt fyrir žennan ramma eru umsvifalaus dęmdir śr leik sem kverślantar, samsęriskenningasmišir eša eitthvaš žašan af verra). Žį er meirihluti žingmanna rķkisstjórnarflokkanna einnig žeirrar skošunar aš eina lausnin til lengri tķma sé ESB. (žaš er kannski til marks um takmarkaša hugsun ķslenskra pólitķkusa aš žeir sjį ašeins lausnir sem hęgt er aš skammstafa).

Žegar betur er aš gįš er samband žarna į milli, ž.e. milli nśverandi efnahagsstefnu (fylgispekt viš AGS) og įętlana um aš ganga ķ Evrópusambandiš. Žegar viš skošum framgang mįla ķ Evrópusambandinu blasir viš aš margt er lķkt meš stefnunni sem er lögš fyrir Ķsland annars vegar og hins vegar fyrir lķtil rķki innan ESB sem lķka hafa oršiš illa śti ķ fjįrmįlakreppunni.

Hver er munurinn į Ķslandi og Ķrlandi? Einn stafur og sex mįnušir. Žannig hljómaši brandarinn fyrir nokkrum mįnušum, en ķ dag eru Ķrar sennilega hęttir aš brosa žvķ brandarinn hefur reynst sannspįrri en efnahagsspįr ķrskra stjórnvalda. Ķrar hafa neyšst til aš žjóšnżta einn stęrsta banka landsins og ört vaxandi lķkur eru į žvķ aš bankakerfiš ķ heild fari sömu leiš. Hśsnęšismarkašurinn er hruninn og nś er žvķ spįš aš landsframleišsla dragist saman um allt aš 10% (žröskuldurinn sem hagfręšingar segja aš skilji į milli nišursveiflu og kreppu). Ķrland er ķ vondum mįlum rétt eins og Ķsland. Fyrir hįlfu įri sķšan lofaši ķrski forsętisrįšherrann guš fyrir aš Ķrar hefšu evru žvķ annars vęri jafn illa fyrir žeim komiš og Ķslendingum. Žetta gętu hins vegar aušveldlega oršiš "famous last words" - allavega hefur įstandiš versnaš dag frį degi sķšan hann lét žau falla og ekki sér fyrir endann į vandręšunum. 

Og hver hafa višbrögš stjórnvalda (og ESB) viš ķrsku kreppunni veriš. Ķ sķšustu viku kynnti ķrski fjįrmįlarįšherrann nżtt fjįrlagafrumvarp sem hlotiš hefur heitiš "the budget from hell". Nišurskuršur er bošašur ķ öllum lišum; atvinnuleysisbętur til ungs fólks verša skornar nišur sem og barnabętur o.s.frv. Skattar verša hękkašir og dregiš veršur śr opinberum framkvęmdum. Žaš var nefnilega žaš. Į sama tķma og efnahagslķfiš hefur oršiš fyrir stórkostlegu įfalli og fyrirséš aš eftirspurn ķ samfélaginu muni hrynja žį ętlar rķkiš aš herša sultarólina og hękka skatta. Hljómar kunnuglega? Į Ķrlandi (auk Lettlands og PIGS-landanna) rķkir nś veršhjöšnun sem žżšir aš raunvextir fara hratt hękkandi, en eins og viš žekkjum hér į Ķslandi žį eru hįir vextir grundvallaratriši ķ peningastjórn skv. veršbólgumarkmiši og ķ rįšleggingum AGS. Hvorki Ķsland né Ķrland mega grķpa til žeirra rįša sem Bandarķkin og Bretland hafa notaš til žess aš nį vaxtastiginu nišur. 

Sömu sögu er aš segja frį Lettlandi en hvaš eiga žessi žrjś rķki - Ķsland, Lettland og Ķrland - sameiginlegt? Jś, ESB.

Žótt viš séum ekki ašilar aš Evrópusambandinu stefnir meirihluti žingmanna rķkisstjórnarinnar (og starfsmanna stjórnsżslunnar) žangaš inn. Ef markmišiš er ašild žį verša stjórnvöld aš sżna aš žau séu tilbśinn aš ganga undir "aga" sambandsins eša Maastricht skilyršin svoköllušu. Ég hef įtt ķ višręšum viš jafnašarmenn sem segja aš innganga okkur muni krefjast fórna (sjį jbh.is). Hvernig er er hęgt aš skżra linkindina ķ Icesave-deilunni öšruvķsi en aš žar hafi stjórnvöld ekki vilja styggja ESB og eyšileggja möguleika okkar į skjótri inngöngu. Viš erum ekki enn gengin ķ Evrópusambandiš en viš fylgjum stefnu Evrópusambandsins.    

Hvaš er athugavert viš stefnu ESB? Ef menn vilja finna fordęmi ķ sögunni um fjįrmįlakreppu eins og žį sem viš glķmum nś viš verša menn aš fara aftur til Kreppunnar miklu. Skv. hagfręšinginum Irvin Fisher (žetta er lķka rķkjandi skošun mešal nśtķma hagfręšinga eins og Ben Bernanke) žį var Kreppan mikla afleišing svokallašrar skuldaveršhjöšnunar (e. debt deflation) sem orsakaši vķtahring minnkandi eftirspurnar ķ efahagskerfinu. Žaš sama er aš gerast ķ Evrópusambandinu ķ dag. (Ef menn vilja lesa meira um žetta žį bendi ég vinstrimönnum į blogg Paul Krugmans į NYT og hęgrimönnum į pistla Ambrose Evans-Pritchard į Telegraph). Óbilandi trś Evrópska Sešlabankans į veršbólgumarkmišiš minnir óžęgilega mikiš į žrįkelkni sešlabanka Evrópu viš gullfótinn ķ įrdaga kreppunnar miklu. 

Žorsteinn Pįlsson, Benedikt Jóhannesson, Ólafur Stephensen og Siguršur Mįr Jónsson eru allir į einu mįli um aš hér stefni aš óbreyttu ķ annaš hrun. Og ég er žeim fullkomlega sammįla; žegar grķšarlegur samdrįttur ķ fjįrfestingum atvinnulķfsins, einkaneyslu heimilanna og śtgjöldum rķkisins į sér staš samtķmis žżšir žaš ekkert annaš en algjört hrun eftirspurnar ķ hagkerfinu. Žessir žungavigtarmenn telja hins vegar allir aš "eina" lausnin felist ķ inngöngu ķ ESB. Hér er ég fullkomlega ósammįla, enda įkvešin žversögn fólgin ķ žessari skošun: Viš fylgjum ķ einu og öllu stefnu ESB og žaš er hśn sem felur ķ sér annaš og meira hrun.

Žvert į móti er verkefniš aš komast śt śr Evrópusambandinu og žeirri stórhęttulegu efnahagsstefnu sem žar er nś rekin. Viš eigum frekar aš horfa vestur um haf til rķkisstjórnar Obama sem beitir nś öllum tiltękum rįšum til žess aš nį nišur vöxtum og halda uppi eftirspurn ķ hagkerfinu. Viš eigum aš lękka vexti, lįta sešlabankann fjįrmagna fjįrlagahallann (ekki taka erlend lįn) og kaupa skuldir ķ ķslenskum krónum til afskrifta. Leyfa genginu aš falla og finna sinn botn og efla innlenda framleišslu. Žęr žjóšir sem komu best śt śr Kreppunni miklu voru žęr sem višurkenndu vandann, sögšu skiliš viš śrelta hugmyndafręši og létu gjaldmišla sķna falla. Ķslendingar voru ekki svo lįnsamir žį og viš megum ekki endurtaka sömu mistökin


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 identicon

Žaš er margt til ķ žessari greiningu, en žį vaknar stóra spurningin: Hvernig komumst viš śr skjóli/skugga AGS fyrst viš erum komin ķ žaš/hann? Leišin sem var farin var kannski ekki rétt en hvernig snśum viš žvķ viš?

Ög önnur (tęknilegri) spurning: Hvernig mun žaš virka aš kaupa skuldir ķ ķslenskum krónum til afskrifta?

Sverrir (IP-tala skrįš) 23.4.2009 kl. 16:18

2 Smįmynd: Kristjįn Torfi Einarsson

Takk fyrir innlitiš,

Hvernig komust viš śr skjóli/skugga AGS? Er žaš ekki einfalt mįl. Viš afžökkum kurteisislega rįšleggingar žeirra og til byrja meš getum viš lękkaš vexti. 

Aš lįta sešlabankann kaupa skuldir ķ ķslenskum krónum til afskrifta. Žetta var kannski ekki nęgilega skżrt oršaš hjį mér, en hugmyndin er sś sama og žegar sešlbankar fjįrmagna hallann į rķkissjóši meš žvķ aš kaupa rķkisskuldabréf. Sešlabankar eru nefnilega merkileg fyrirbęri: Žeir geta prentaš peninga. Sešlabankinn getur žannig prentaš peninga og keypt hśsnęšisbréf af Ķbśšalįnasjóši og bönkunum. Ingólfur hjį spara.is lżsti žessu įgętlega ķ Silfrinu um daginn.  

Kristjįn Torfi Einarsson, 23.4.2009 kl. 17:10

3 identicon

Įnęgšur meš žetta framtak žitt! Góš grein. Sammįla.

En umręšan hér į skerinu er į žessum nótum:

1. Krónan er ónżt. Af žvķ hśn nżtur ekki traust. Gjaldmišill er tęki og tękiš okkar, krónan, er ekki aš virka (er fullyrt) Hśn hefur misst traustiš į alžjóšavettvangi. Žvķ žurfi aš skipta um gjaldmišil. Aš öšrum kosti fįum viš ekki fjįrfesta meš peninga inn ķ landiš osfrv.

2. Ef viš borgum ekki skuldir žį veršur okkur śthżst į aljóšavettvangi (les. ESB) og žaš er voša vont aš vera śti ķ kuldanum meš engin föt eša annaš skjól. EES samningur žį ķ uppnįmi. Lįnalķnur til Sešlabanka munu žurrkast śt osfrv.

3. Žaš er betra žegar mašur er lķtill og į erfitt aš vera ķ klubbi meš hinum stóru, žó svo žeir eigi lķka erfitt, žvķ klśbburinn sér um sķna. Žvķ er naušsynlegt aš ganga ķ ESB.

Į žessum nótum er umręšan og hśn er žrungin tilfinningum, ašallega hręšslu og óvissu!. Į okkur sem eru ekki hlynnt ESB inngöngu standa öll spjót um aš hvaš eigum viš aš gera annaš? En meira svona.   

Teitur (IP-tala skrįš) 23.4.2009 kl. 22:23

4 identicon

Flott grein Kristjįn.

Ertu meš svar viš fullyršingunum sem Teitur birti?

Arnar (IP-tala skrįš) 24.4.2009 kl. 00:46

5 identicon

Frįbęr grein! En žś veršur aš svara Teiti...

Brynhildur (IP-tala skrįš) 30.4.2009 kl. 11:58

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband