Bloggfęrslur mįnašarins, maķ 2009

Hręsni Samfylkingarinnar gagnvart eignarréttinum

Į sama tķma og rķkisstjórnin ręšst ķ grķmulausa eignarupptöku hjį einni af undirstöšuatvinnugrein ķslenska hagkerfisins, skrifar višskiptarįšherra:

Ég verš hins vegar žvķ mišur aš hryggja žig [Jón Baldvin] meš žvķ aš rķkiš į ekki kost į žvķ aš undanžiggja vont fólk frį eignarréttarįkvęšum stjórnarskrįrinnar. Žaš kemur ķ veg fyrir aš hęgt sé aš gera eignir žess upptękar įn žess aš reikningurinn lendi į rķkinu. (Sjį hér)

Žetta eru rök Gylfa fyrir žvķ aš ekki sé hęgt aš rįšast ķ nišurfellingu skulda. Vonda fólkiš sem hann vķsar til eru spįkaupmennirnir sem eiga stóran hluta af hśsnęšislįnum bankanna. 

Žaš er ekki hęgt aš skilja stefnu Samfylkingarinnar nema į žann veg aš žar į bę setji menn alžjóšlega fjįrmagsmarkaši skörinni hęrra en sjįvarśtveginn. Žetta er ķ samręmi viš "alžjóšahyggju" flokksins sem aš undanförnu er farin aš lķkjast ę meira andstöšu viš allt žaš sem innlent er. 

Žaš voru alžjóšlegir fjįrmagnsmarkašir sem öšru fremur eru įbyrgir fyrir fjįrmįlahruninu hér į landi og ķ heiminum öllum. Engu aš sķšur eru žaš eignir sjįvarśtvegsins og heimilanna sem gera į upptękar. Allt ķ nafni žess aš ekki megi styggja fjįrmagsmarkaši.

 


Hvers vegna almennar ašgeršir fyrir heimilinn

Mikiš er nś rętt um ašgeršir, eša réttara sagt ašgeršaleysi, rķkisstjórnarinnar ķ mįlefnum heimilanna. Aušvita er mönnum er heitt ķ hamsi og nś hafa einhverjir stašiš upp og byrjaš aš mótmęla. Žetta eru merkileg mótmęli frį mķnum bęjardyrum séš; žrįtt fyrir ešlislęgt ónęmi fyrir hópefli og fjöldasamkomum žį gęti ég vel hugsaš mér aš mótmęla óréttlętinu ķ lįnavišskiptum hér į landi.

Byrjum į verštryggingunni.

Grundvallarregla ķ heilbrigšum lįnavišskiptum er aš hafa tekjur og skuldin séu ķ sama gjaldeyri. Įhęttan sem felst ķ gengissveiflunum žegar žessi regla er brotin žżšir einfaldlega aš slķk lįn eru stórhęttuleg. Ķslendingar og margar žjóšir Austur Evrópu hafa nżveriš fengiš sįrsaukafulla kennslustund ķ žessu grundvallaratriši, sömu kennslustundina og Rśssland, mörg rķki Suš-Austur Asķu, Mexķkó og Argentķna og fleiri žjóšir hafa gengiš ķ gegnum sķšastlišna tvo įratugi.  

Eins undarlegt og žaš nś er žį stendur rķkiš ķ vegi fyrir žvķ aš žessi regla sé höfš ķ hįvegum hér į landi. Verštryggingin žżšir ķ raun aš skuldir almennings eru ekki ķ sama gjaldmišli og tekjurnar. Skuldin hękkar ķ samręmi viš veršbólgu į mešan tekjurnar standa ķ staš. Žetta er einfaldlega śt ķ hött. Allir įbyrgir foreldrar myndu rįšleggja börnum sķnum aš fylgja reglunni samviskusamlega, en hér setur rķkiš fólki stólinn fyrir dyrnar og neyšir almenning til žess aš taka óįbyrga og stórhęttulega įhęttu.

Reynsla Ķslendinga af veršbólgu ķ gegnum įrin og ótal dęmi erlendis frį, hefšu įtt aš kveikja į perunni hjį öllum žeim velmenntušu og launušu sérfręšingum sem fara meš žessi mįl hér į landi, en žaš er eins og einhverskonar “fagleg blinda” hafi hrjįš ķslenska sérfręšinga undanfarin įr.

Rķkinu ber aš gęta hagsmuni almennings en framferši hins opinbera ķ žessu mįlin jafnast į viš aš rķkiš myndi banna öryggisbelti. Fólk žarf aš vera ansi forhert ef žaš sér ekki ķ dag hversu hęttulegt žaš er aš brjóta žessa reglu. Rķkiš hefur meš verštryggingunni brotiš gegn almenningi og žess vegna ber žvķ aš afnema verštrygginguna strax og leišrétta aftur ķ tķmann.

“Flatskjįsskżringin”

Margar furšulegar skżringar į hruninu hafa heyrst undanfariš. Ótrślega algengt er aš persónugera vandann og skrifa hruniš į gręšgi, sišspillingu og ašra skapgeršagalla. Aš mķnu mati er žetta meira og minna vitleysa; aušvita getur fólk veriš grįšugt og sišspillt, rétt eins og žaš getur veriš forsjįlt og réttsżnt, en mikilvęgast er aš fólk er ekki betra en umhverfiš sem žaš tilheyrir. Žaš sem fariš hefur fram hjį nęr öllum er aš umhverfiš var klikkaš og vitlaust. Hruniš hér į landi sem og erlendis er fyrst og fremst kerfishrun, en žaš kerfi sem lį fjįrhagslegu umhverfi okkar til grundvallar var einfaldlega vitlaust og żtti undir vitlausa hegšun.

Žaš er žó hęgt aš hafa skilning į žvķ žegar fólk blótar gręšgi bankastjóra og śtrįsarvķkinga, en žegar žessi skżring er yfirfęrš į almenning keyrir vitleysan um žverbak. Žessi skżring hefur veriš kölluš “Flatskjįsskżringin” en skv. henni er hruniš afleišing neyslugręšgi og órįšsķu almennings sem fyrir vikiš į skiliš aš sitja ķ skuldasśpunni. Flatskjįsskżringin hefur helst veriš haldiš į lofti af talsmönnum Samfylkingarinnar sem jafnframt eru helstu varšhundar verštryggingarinnar.

Fyrir žaš fyrsta žį voru allar ķslenskar hagtölur ķ góšęrinu komnar śt fyrir allan žjófabįlk ķ samanburši viš ašrar žjóšir (sbr. gengisskrįning krónunnar, skuldastaša žjóšarbśsins, stęrš fjįrmįlakerfisins, vöruskiptahalli o.s.frv.). Ein af örfįum undartekningum frį vitleysunni voru fjįrmįla heimilanna. Žótt skuldir almennings sem hlutfall af rįšstöfunartekjum hafi vissulega veriš miklar įriš 2007 voru žęr engu aš sķšur ķ samręmi viš Bretland, Bandarķkin og Danmörk svo dęmi séu tekin.

Žį ber aš athuga aš skuldir heimilanna eru fyrst og fremst ķ ķslenskum krónum (um 75%) en ekki ķ erlendum gjaldeyri eins og skuldir fyrirtękjanna. Aš žessu leyti ęttum viš aš vera betur stödd en t.d. margar žjóšir Austur Evrópu žar sem hśsnęšisbólan var drifin įfram af lįnum ķ evrum og svissneskum frönkum. Verštrygging gerir žaš hins vegar aš verkum aš verštryggš lįn eru įlķka hęttuleg (ef ekki hęttulegri) og lįn ķ erlendri mynt.  Žetta er sér-ķslenskt sjįlfskaparvķti og hreint og beint ótrślegt ef viš ętlum aš lįta fjįrmįl heimilanna brenna upp ķ žessari vitleysu. 

Flatskjįr, gasgrill og nżir bķlar eru ekki įstęša hrunsins – not by a long shot. Heimlin eru fórnarlömb vitleysunnar en ekki grįšugi ślfurinn.

Af hverju ašgeršir?

Rökin sem ég hef tališ upp hér aš ofan eru ašallega réttlętis- og sanngirnisrök, en žaš mį lķka efnahagslegrök fyrir žvķ aš rįšist sé ķ almennar ašgeršir eins og nišurfellingu skulda.
 
Sś stašreynd aš skuldir almennings eru ķslenskum krónum gerir žaš aš verkum aš hiš opinbera hefur mun meiri möguleika į aš endurskipuleggja skuldastöšu heimilanna heldur en fyrirtękjanna. Rķkiš eša sešlabankinn (eša rķki sérfręšinganna réttara sagt) getur t.d. prentaš krónur til žess aš kaupa ķslensku hśsnęšisbréfin af Ķbśšalįnasjóši, bönkunum og lķfeyrissjóšunum.

Žegar hagkerfi standa frammi fyrir jafn grķšarlegum samdrętti og žaš ķslenska gerir nś er žaš višurkennd hagfręši aš beita rķkinu til žess aš halda uppi eftirspurn ķ hagkerfinu. Venjulega er žetta gert annaš hvort meš mótvęgisašgeršum – rķkiš ręšist ķ (atvinnuskapandi) fjįrfestingar og višhaldsašgeršir – eša skattalękkunum. Eins skrķtiš og žaš nś er žį hefur ekkert af žessu veriš ķ umręšunni hér į landi. Ašalįstęšan er sś aš skuldirnar sem lenda į rķkinu vegna bankahrunsins eru svo miklar aš slķkar ašgeršir eru ekki taldar mögulegar (venjulega er žessar leišir sagšar lokašar žeim žjóšum sem skulda meir en 60% af VLF).

Nišurfęrsla skulda gerir ķ raun sama gagn. Ž.e. heimilin munu hafa meira milli handanna og žannig helst eftirspurnin ķ hagkerfinu uppi. Hér er gott aš hafa ķ huga aš einkaneysla stendur fyrir 54% af landsframleišslu Ķslands og žvķ er til mikils aš vinna. Žaš er til lķtils aš rembast viš aš halda fyrirtękjunum į lofti meš endalausum sértękum ašgeršum og fyrirgreišslum žegar rekstrargrundvöllurinn – eftirspurnin – er horfin.

Meira sķšar.


Stęrsti ókostur ESB: Óvissa

Rakst į žetta įgęta framtak į bloggvafri mķnu um daginn. Eyjubloggarinn Hallgrķmur Óskarsson hefur tekiš saman lista um kosti og galla ESB ašildar og ķ athugasemdarkerfinu hafa vaknaš įgętis rökręšur um flokkunina. 

Ķ fljóti bragši sżnist mér listinn endurspegla įgętlega helstu atrišin sem haldiš er į lofti ķ umręšunni um ESB. Eitt fannst mér žó vanta tilfinnanlega, en žaš er atrišiš sem mér finnst skipta mestu mįli ķ spurningunni um hvort viš eigum aš sękja um ašild ķ dag.

Fyrstu fjórir kostir ESB (af 10 kostum) sem Hallgrķmur telur upp eru eftirfarandi: 

1. Bętir ķmynd Ķslands erlendis um traust og stöšugleika

2. Stöšugra efnahagsumhverfi, lęgri vextir og engar verštryggingar

3. Stöšugur gjaldmišill (evran) - Ekki hęgt aš "rįšast" į hann. Lęgri myntkostnašur

4. Góšar lķkur į lęgra og stöšugra veršlagi vegna lęgri vaxta og stöšugri efnahags

Įšur en lengra er haldiš žį tek ég fram aš ég er mjög skeptķskur gagnvart žvķ sem venjulega er kallaš "kalt hagsmunamat". Menn gleyma išulega hversu grķšarlegar takmarkanir eru į śtreikningum į kostum og göllum. Fyrir žaš fyrsta veit enginn nįkvęmlega hvaša veršmęti eiga aš liggja matinu til grundvallar; eru žaš peningar og nytjar eša lķfsgęši og hamingja (og hvaš nįkvęmlega merkja žessi hugtök)? Mannheimar eru lķka ótrślega flókiš skipulag sem viš skiljum ekki nema aš mjög litlu leyti - mjög lķtil breyting getur haft miklar og ófyrirsjįanlegar afleišingar o.s.frv.  

Óvissan er venjulega miklu meiri en sérfręšingar lįta ķ vešri vaka žegar žeir kynna hagsmunaśtreikninga sķna ķ lķnu- og sśluritum. Žaš er žęgilegt og veitir öryggiskennd aš hafa tölur ķ hendi og telja sig žar meš skilja heiminn, en oftar en ekki er fólk aš blekkja sig og skapa falskt öryggi. Ef einhver lexķa er fólgin ķ hruni fjįrmįlakerfisins žį er hśn aš śtreikningar blekkja.

Hagsmunaśtreikningar, sér ķ lagi hagfręširannsóknir, eru lķka žvķ marki brenndir aš žeir gera rįš fyrir stöšugum heimi og taka lķtiš tillit til breytinga ķ tķma. Mašurinn lęrir af reynslunni og gerir rįš fyrir aš žaš sem geršist ķ gęr og fyrradag muni gerast aftur į morgun. En einn daginn gerist eitthvaš óvęnt og reglan fellur um sjįlfa sig. Hrun fjįrmįlakerfisins er einmitt slķkur dagur.  Eftir lengsta hagvaxtarskeiš sögunnar blasir viš meiri samdrįttur en elstu menn muna - og hafa žeir nś upplifaš żmislegt um dagana. 

Sagan segir okkur aš slķkar nišursveiflur hafa ķ för meš sér miklar breytingar į samfélaginu og óvissan er žvķ meiri en įšur. Į fįum stöšum er žetta jafn augljóst og ķ Evrópu. Kostirnir sem Hallgrķmur telur upp eru vissulega til stašar žegar menn bera saman Ķsland og Evrópusambandiš sķšastlišin įr (raunlaun hękkušu miklu hrašar hér įrin į undan) aš ég tali ekki um sķšastlišiš hįlft įr. En žetta tķmabil er ašeins lķtiš augnablik ķ sögunni. Óvissan blasir viš žegar viš horfum fram veginn.

Hér eru tveir stęrstu žęttirnir sem hvaš mest óvissa rķkir um ķ ESB: 

Bankakerfiš: Fjįrmįlahruniš hófst ķ Bandarķkjunum og margir įlķta žvķ aš vandręši bankakerfisins séu mest žar. Žetta er mikill misskilningur. Hlutdeild evrópska bankakerfisins ķ landsframleišslunni hefur stękkaš meira en hlutdeild bandarķska bankakerfisins. Skuldastaša evrópska bankakerfisins er tvöfalt verri en ķ BNA žegar mišaš er viš gķrunarhlutföll (leverage) (ESB 1:61, BNA 1:30). Efnahagsreikningur evrópskra banka er aš minnsta kosti jafn illa śtleikinn og sį bandarķski vegna eitrašra veša og śtlįna. Žaš sem verra er, ESB bankarnir hafa ekki mętt tapinu nema aš mjög litlu leyti (17%) į mešan BNA bankarnir eru langt komnir ķ hreinsuninni.

Skv. IMF voru bankar BNA bśnir aš afskrifa 510 milljarša dollara ķ įrslok 2008 į mešan ESB bankar afskrifušu 154 milljarša. Į nęsta įri įętlar IMF aš BNA bankar žurfi aš afskrifa 550 milljarša įriš 2009 og ESB bankar 750 milljarša (tölurnar eru miklu verri ef bresku bankarnir eru teknir meš ķ śrteikningin fyrir ESB).  

Ólķkt BNA er engin įętlun til ķ ESB um hvernig į aš bregšast viš žessu tapi. Starfsemi bankanna žvert į landamęri ESB skapa grķšarleg pólitķsk vandręši (eins og Ķslendingar žekkja žjóša best, sbr. Icesave) og flękir mįliš óendalega mikiš. Žessi óvissa hefur gert žaš aš verkum aš hinn gallharši evru- og Evrópusinni, Wolfgang Munchau,hjį FT hefur miklar įhyggjur af framtķš myntsamstarfsins. 

Evran: Žaš er nęr öruggt aš nęsta stig kreppunnar mun snśa aš fjįrlagahalla og slęmri skuldastöšu ašildarrķkjanna (11 af 16 evrulöndunum skulda meira en 60% af VLF). Hvernig ętla evrulöndin aš fjįrmagna fjįrlagahallann og fleyta skuldunum įfram? Žaš er deginum ljósara aš Ķrar, Portśgal, Spįnn, Ķtalķa og Grikkland munu ekki skuldsetja sig skv. kjörunum sem žeim bjóšast nś į lįnamörkušum. Markaširnir eru ķ raun lokašir og öll löndin eru į athugunarlista lįnshęfisfyrirtękjanna meš neikvęšum horfum. Įšur fyrr hefšu žessi lönd einfaldlega lįtiš sešlabankann fjįrmagna hallann og eftirlįtiš veršbólgunni aš éta upp ósjįlfbęru skuldirnar (eins og BNA, Japan og Bretland eru nś aš gera). Til žessa rįšs geta evrulöndin ekki gripiš nś. Af žessum sökum standa žessar žjóšir frammi fyrir skulda-veršhjöšnun, sem žżšir hękkandi raunvexti og vķtahring minnkandi eftirspurnar. 

Višbrögš ESB hafa einkennst af ašgeršarleysi. Vonin er aš hagvöxtur ķ heiminum fari aftur į fullt innan skamms og drķfi žannig įfram śtflutning ķ Žżskalandi og Austur Evrópu. Eins og sakir standa eru žetta ķ besta falli óskhyggja: Ķ febrśar sl. drógust pantanir eftir śtflutningsvörum ESB saman um nęr 40% į įrsgrundvelli. Žetta er langmesti samdrįttur sem męlst hefur og er žó kreppan mikla talin meš. Til aš męta žessum erfišleikum veršur Sambandiš aš breytast t.d. koma į fót skuldabréfamarkaši og jafnvel fjįrmįlarįšuneyti sem geti innheimt samevrópska skatta af žegnum sambandsins. Ef ekkert veršur aš gert er raunveruleg hętta į aš samstarfiš flosni upp. Öllum er ljóst aš nśverandi stefna mun aš óbreyttu leiša til skipbrots - Eitthvaš róttękt veršur aš gerast, ef afleišingarnar eiga ekki aš verša dramatķskar.

Milton Friedman sagši eitt sinn aš evran vęri stęrsta hagfręšitilraunin sem hefši veriš gerš ķ heiminum. Sķšustu tķu įr hafa vissulega gengiš įgętlega og evrulöndin eiga heišur skilinn fyrir aš žora śt ķ žessa tilraun, en ekki mį gleyma žvķ aš įratugurinn var mesta hagvaxtarskeiš sem heimurinn hefur gengiš ķ gegnum. Góšęriš er aš baki og nś mun fyrst reyna į. Warren Buffet sagši eitt sinn aš žegar fjarar śt žį komi ķ ljós hverjir eru sundskżlum og hverjir ekki. Ęttum viš ekki aš bķša ķ fįein įr og athuga hvernig Sambandiš er ķ stakk bśiš til aš takast į viš erfišleika. Ég skal glašur éta ofan ķ mig žessar įhyggjur ef Sambandiš reddar mįlunum og allt fellur ķ ljśfa löš.

Óvissa žżšir įhętta og nś žegar óvissan ķ ESB hefur aldrei veriš meiri hefur įhęttan sömuleišis aldrei veriš meiri. Allir žeir kostir sem Hallgrķmur telur upp gętu aušveldlega oršiš aš engu innan eins įrs. Ég er ķ sjįlfu sér ekki į móti įhęttu. - ef menn žola tapiš er hśn hiš besta mįl - en mašur leggur ekki allt undir ķ įhęttusömu vešmįli. Viš ęttum žó aš vera bśin aš lęra žį lexķu. 


Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband