Stęrsti ókostur ESB: Óvissa

Rakst į žetta įgęta framtak į bloggvafri mķnu um daginn. Eyjubloggarinn Hallgrķmur Óskarsson hefur tekiš saman lista um kosti og galla ESB ašildar og ķ athugasemdarkerfinu hafa vaknaš įgętis rökręšur um flokkunina. 

Ķ fljóti bragši sżnist mér listinn endurspegla įgętlega helstu atrišin sem haldiš er į lofti ķ umręšunni um ESB. Eitt fannst mér žó vanta tilfinnanlega, en žaš er atrišiš sem mér finnst skipta mestu mįli ķ spurningunni um hvort viš eigum aš sękja um ašild ķ dag.

Fyrstu fjórir kostir ESB (af 10 kostum) sem Hallgrķmur telur upp eru eftirfarandi: 

1. Bętir ķmynd Ķslands erlendis um traust og stöšugleika

2. Stöšugra efnahagsumhverfi, lęgri vextir og engar verštryggingar

3. Stöšugur gjaldmišill (evran) - Ekki hęgt aš "rįšast" į hann. Lęgri myntkostnašur

4. Góšar lķkur į lęgra og stöšugra veršlagi vegna lęgri vaxta og stöšugri efnahags

Įšur en lengra er haldiš žį tek ég fram aš ég er mjög skeptķskur gagnvart žvķ sem venjulega er kallaš "kalt hagsmunamat". Menn gleyma išulega hversu grķšarlegar takmarkanir eru į śtreikningum į kostum og göllum. Fyrir žaš fyrsta veit enginn nįkvęmlega hvaša veršmęti eiga aš liggja matinu til grundvallar; eru žaš peningar og nytjar eša lķfsgęši og hamingja (og hvaš nįkvęmlega merkja žessi hugtök)? Mannheimar eru lķka ótrślega flókiš skipulag sem viš skiljum ekki nema aš mjög litlu leyti - mjög lķtil breyting getur haft miklar og ófyrirsjįanlegar afleišingar o.s.frv.  

Óvissan er venjulega miklu meiri en sérfręšingar lįta ķ vešri vaka žegar žeir kynna hagsmunaśtreikninga sķna ķ lķnu- og sśluritum. Žaš er žęgilegt og veitir öryggiskennd aš hafa tölur ķ hendi og telja sig žar meš skilja heiminn, en oftar en ekki er fólk aš blekkja sig og skapa falskt öryggi. Ef einhver lexķa er fólgin ķ hruni fjįrmįlakerfisins žį er hśn aš śtreikningar blekkja.

Hagsmunaśtreikningar, sér ķ lagi hagfręširannsóknir, eru lķka žvķ marki brenndir aš žeir gera rįš fyrir stöšugum heimi og taka lķtiš tillit til breytinga ķ tķma. Mašurinn lęrir af reynslunni og gerir rįš fyrir aš žaš sem geršist ķ gęr og fyrradag muni gerast aftur į morgun. En einn daginn gerist eitthvaš óvęnt og reglan fellur um sjįlfa sig. Hrun fjįrmįlakerfisins er einmitt slķkur dagur.  Eftir lengsta hagvaxtarskeiš sögunnar blasir viš meiri samdrįttur en elstu menn muna - og hafa žeir nś upplifaš żmislegt um dagana. 

Sagan segir okkur aš slķkar nišursveiflur hafa ķ för meš sér miklar breytingar į samfélaginu og óvissan er žvķ meiri en įšur. Į fįum stöšum er žetta jafn augljóst og ķ Evrópu. Kostirnir sem Hallgrķmur telur upp eru vissulega til stašar žegar menn bera saman Ķsland og Evrópusambandiš sķšastlišin įr (raunlaun hękkušu miklu hrašar hér įrin į undan) aš ég tali ekki um sķšastlišiš hįlft įr. En žetta tķmabil er ašeins lķtiš augnablik ķ sögunni. Óvissan blasir viš žegar viš horfum fram veginn.

Hér eru tveir stęrstu žęttirnir sem hvaš mest óvissa rķkir um ķ ESB: 

Bankakerfiš: Fjįrmįlahruniš hófst ķ Bandarķkjunum og margir įlķta žvķ aš vandręši bankakerfisins séu mest žar. Žetta er mikill misskilningur. Hlutdeild evrópska bankakerfisins ķ landsframleišslunni hefur stękkaš meira en hlutdeild bandarķska bankakerfisins. Skuldastaša evrópska bankakerfisins er tvöfalt verri en ķ BNA žegar mišaš er viš gķrunarhlutföll (leverage) (ESB 1:61, BNA 1:30). Efnahagsreikningur evrópskra banka er aš minnsta kosti jafn illa śtleikinn og sį bandarķski vegna eitrašra veša og śtlįna. Žaš sem verra er, ESB bankarnir hafa ekki mętt tapinu nema aš mjög litlu leyti (17%) į mešan BNA bankarnir eru langt komnir ķ hreinsuninni.

Skv. IMF voru bankar BNA bśnir aš afskrifa 510 milljarša dollara ķ įrslok 2008 į mešan ESB bankar afskrifušu 154 milljarša. Į nęsta įri įętlar IMF aš BNA bankar žurfi aš afskrifa 550 milljarša įriš 2009 og ESB bankar 750 milljarša (tölurnar eru miklu verri ef bresku bankarnir eru teknir meš ķ śrteikningin fyrir ESB).  

Ólķkt BNA er engin įętlun til ķ ESB um hvernig į aš bregšast viš žessu tapi. Starfsemi bankanna žvert į landamęri ESB skapa grķšarleg pólitķsk vandręši (eins og Ķslendingar žekkja žjóša best, sbr. Icesave) og flękir mįliš óendalega mikiš. Žessi óvissa hefur gert žaš aš verkum aš hinn gallharši evru- og Evrópusinni, Wolfgang Munchau,hjį FT hefur miklar įhyggjur af framtķš myntsamstarfsins. 

Evran: Žaš er nęr öruggt aš nęsta stig kreppunnar mun snśa aš fjįrlagahalla og slęmri skuldastöšu ašildarrķkjanna (11 af 16 evrulöndunum skulda meira en 60% af VLF). Hvernig ętla evrulöndin aš fjįrmagna fjįrlagahallann og fleyta skuldunum įfram? Žaš er deginum ljósara aš Ķrar, Portśgal, Spįnn, Ķtalķa og Grikkland munu ekki skuldsetja sig skv. kjörunum sem žeim bjóšast nś į lįnamörkušum. Markaširnir eru ķ raun lokašir og öll löndin eru į athugunarlista lįnshęfisfyrirtękjanna meš neikvęšum horfum. Įšur fyrr hefšu žessi lönd einfaldlega lįtiš sešlabankann fjįrmagna hallann og eftirlįtiš veršbólgunni aš éta upp ósjįlfbęru skuldirnar (eins og BNA, Japan og Bretland eru nś aš gera). Til žessa rįšs geta evrulöndin ekki gripiš nś. Af žessum sökum standa žessar žjóšir frammi fyrir skulda-veršhjöšnun, sem žżšir hękkandi raunvexti og vķtahring minnkandi eftirspurnar. 

Višbrögš ESB hafa einkennst af ašgeršarleysi. Vonin er aš hagvöxtur ķ heiminum fari aftur į fullt innan skamms og drķfi žannig įfram śtflutning ķ Žżskalandi og Austur Evrópu. Eins og sakir standa eru žetta ķ besta falli óskhyggja: Ķ febrśar sl. drógust pantanir eftir śtflutningsvörum ESB saman um nęr 40% į įrsgrundvelli. Žetta er langmesti samdrįttur sem męlst hefur og er žó kreppan mikla talin meš. Til aš męta žessum erfišleikum veršur Sambandiš aš breytast t.d. koma į fót skuldabréfamarkaši og jafnvel fjįrmįlarįšuneyti sem geti innheimt samevrópska skatta af žegnum sambandsins. Ef ekkert veršur aš gert er raunveruleg hętta į aš samstarfiš flosni upp. Öllum er ljóst aš nśverandi stefna mun aš óbreyttu leiša til skipbrots - Eitthvaš róttękt veršur aš gerast, ef afleišingarnar eiga ekki aš verša dramatķskar.

Milton Friedman sagši eitt sinn aš evran vęri stęrsta hagfręšitilraunin sem hefši veriš gerš ķ heiminum. Sķšustu tķu įr hafa vissulega gengiš įgętlega og evrulöndin eiga heišur skilinn fyrir aš žora śt ķ žessa tilraun, en ekki mį gleyma žvķ aš įratugurinn var mesta hagvaxtarskeiš sem heimurinn hefur gengiš ķ gegnum. Góšęriš er aš baki og nś mun fyrst reyna į. Warren Buffet sagši eitt sinn aš žegar fjarar śt žį komi ķ ljós hverjir eru sundskżlum og hverjir ekki. Ęttum viš ekki aš bķša ķ fįein įr og athuga hvernig Sambandiš er ķ stakk bśiš til aš takast į viš erfišleika. Ég skal glašur éta ofan ķ mig žessar įhyggjur ef Sambandiš reddar mįlunum og allt fellur ķ ljśfa löš.

Óvissa žżšir įhętta og nś žegar óvissan ķ ESB hefur aldrei veriš meiri hefur įhęttan sömuleišis aldrei veriš meiri. Allir žeir kostir sem Hallgrķmur telur upp gętu aušveldlega oršiš aš engu innan eins įrs. Ég er ķ sjįlfu sér ekki į móti įhęttu. - ef menn žola tapiš er hśn hiš besta mįl - en mašur leggur ekki allt undir ķ įhęttusömu vešmįli. Viš ęttum žó aš vera bśin aš lęra žį lexķu. 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 identicon

Frįbęr grein! En hvaš ętlar ESB aš gera? Eru žeir ekkert aš gera eins fram kemur ķ greininni eša er stefnan nśna aš hvert land į aš sjį um sig sjįlft. Sagši ekki Merkel um daginn aš žaš mikilvęgasta aš öllu nśna vęri aš bjarga žżskum bönkum og draga sig frį ESB?

Brynhildur Einarsdóttir (IP-tala skrįš) 2.5.2009 kl. 11:45

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband